Handel emisjami

Idea zbywalnych uprawnień do korzystania ze środowiska, czy to w formie gospodarczego pozyskiwania zasobów ze środowiska, czy w postaci uprawnień do odprowadzania zanieczyszczeń, istnieje na świecie od ponad 30 lat. Początki sięgają końca lat sześćdziesiątych kiedy kanadyjski ekonomista John Dales wystąpił z koncepcją stworzenia rynku dla uprawnień do zanieczyszczania potocznie zwaną "handlem emisjami".

Istota tej koncepcji polega na administracyjnym określeniu wielkości dopuszczalnej emisji wybranych zanieczyszczeń dla określonego obszaru lub sektora gospodarki. Następnie wielkość ta zamieniana jest na wiele jednostkowych uprawnień do emisji. Wielkość dopuszczalnej emisji powinna odpowiadać potrzebie ograniczania emisji zanieczyszczeń, wynikającej z przepisów prawa lub z przyjętych w polityce ekologicznej wielkości docelowych. Jednostkowe uprawnienia do emisji są rozdysponowywane według ustalonych zasad pomiędzy podmiotami gospodarczymi, które są dopuszczone do tego mechanizmu. Część podmiotów uzyskuje taką liczbę uprawnień, która z nawiązką pokrywa obecną emisję zanieczyszczeń - oznacza to, że posiadają one towar do sprzedania (w postaci niewykorzystanych uprawnień do emisji). Inne podmioty otrzymują liczbę uprawnień mniejszą niż ich obecna emisja, a więc stają się potencjalnym klientem zainteresowanym kupnem odpowiedniej ilości uprawnień. W przeciwnym razie są one zmuszone do zapłacenia bardzo wysokiej kary za emisję bez zezwolenia. W ten sposób, poprzez stworzenie przedmiotu handlu, oraz sprzedających i kupujących, tworzy się rynek na zbywalne uprawnienia do emisji zanieczyszczeń.

Największym funkcjonującym systemem handlu emisjami jest Europejski System Handlu Emisjami (European Emissions Trading Scheme – EU ETS), w ramach którego handluje się uprawnieniami do emisji CO2 (European Union Allowances – EUAs). Powstanie EU ETS oparte jest na zasadzie, że określenie ceny za uprawnienie do emisji dwutlenku węgla poprzez ustanowienie płynnego rynku uprawnień do emisji jest najbardziej opłacalnym i ekonomicznie efektywnym sposobem wypełnienia zobowiązań Protokołu z Kioto przez państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz początkiem przyszłej gospodarki o niskiej emisji dwutlenku węgla.